Kelimebaz 143 - Öz
2 Nisan 2009
Eski Türkçenin bir aşamasında kelime sonundaki /r/, belli şartlarda /z/ sesine dönüşmüş. Görmek fiilinin isim hali bu yüzden *gör değil göz. Kuduran kimse aynı nedenle kuduz, semiren de
Sevan Nişanyan activity
Kelimebaz 142 - Canavar
31 Mart 2009
Adem’in zevcesinin adı İbranice hawwâ, H-Y-W kökünden “canlı varlık” yahut “yaşayan”. Belki tüm canlıların yahut en azından insanların anası anlamında bu adı vermişler. Arapçası yine kalın ha ile Hawwâ ol...
2021-07-25 17:00:00 +0000 UTC View PostKelimebaz 141 - Alicengiz
30 Mart 2009
Ali Cengiz kim ve hangi oyunu oynamış? Hem 1930’lardan önce Cengiz Türkiye Türkçesinde asla kişi adı olarak kullanılmaz,[1] atasözü ve deyimlerde işi ne?
Bakı...
2021-07-24 17:00:00 +0000 UTC View PostKelimebaz 140 - Cahiliyye
28 Mart 2009
“Küreselleşen dünyada dil ve kültür erozyonu yaratılması yolunda Türkiye üzerinde değişik oyunlar denenmektedir. Örneğin bazı sözde aydın kesimlerinin dilimize yabancı kelimeleri sokma çabaları, dil kuralları dışında konuşma tarzları yaratılması ve ...
2021-07-23 17:00:05 +0000 UTC View PostKelimebaz 139 - Kriz
27 Mart 2009
Eski Yunanca krínô (yargılamak) fiilinden krísis yargılama eylemi veya yargı anı, “hüküm saati” de diyebiliriz. Kritikós yargılama yeteneğine veya alışkanlığına sahip anlamında sıfat. Kritêrion <...
2021-07-22 17:00:04 +0000 UTC View PostKelimebaz 138 - Hindi
26 Mart 2009
Hindinin ne kadar aptal bir hayvan olduğunu bilir misiniz? Bizim bir ara vardı, yoldan geçen arabalara ön cepheden saldırmayı âdet edinmişlerdi. Bir tanesi de komşunun çoban köpeğine girişti, hayatıyla ödedi. Durup durup şişinme huyları bana çok yıl...
2021-07-21 17:00:06 +0000 UTC View PostKelimebaz 137 - Haber
25 Mart 2009
Arapça xırıltılı x sesiyle xabar “bilgi”, ama özellikle insanın kendi gözüyle görüp emin olduğu bilgi. İstanbul Türkçesinde x sesi en geç 18. yüzyılda piyasadan kalkmış, hatta bu sesi telaffuz etmek “gülünç” ve belki “k...
2021-07-20 17:00:04 +0000 UTC View PostKelimebaz 136 - Yanmak/Yakmak
24 Mart 2009
Bugünkü Türkçede açık heceli olan iki tane basit fiil kökü var: yemek, demek. Ne idüğü[K1] belirsiz komak fiilini de eklesek, hadi bilemedin üç....
2021-07-19 17:00:05 +0000 UTC View PostKelimebaz 135 - Fırat
23 Mart 2009
Nehrin adı Akatça en eski Mezopotamya belgelerinde geçiyor, MÖ 2000 küsurda, Purattu. Diğer dillerdeki /p/ Arapçada /f/ olur, bin defa söyledik. Bizde kullanılan Fırat, ismin Arapça şekli.
Yunancası Euphrát...
2021-07-18 17:00:03 +0000 UTC View PostKelimebaz 134 - Silifke
21 Mart 2009
Kemaliye, Kemalpaşa, Mustafakemalpaşa, Mustafapaşa, Gazipaşa... Bu coğrafyada o rekoru kıran benim bildiğim bir tek Seleukos var. Büyük İskender’in generallerinden biri, MÖ 300 yıllarında dünya padişahlığına oynamış, az kalsın başarmış da. Tam...
2021-07-17 17:00:04 +0000 UTC View PostKelimebaz 133 - Filan Fıstık
20 Mart 2009
“Türkçe sözcükler F ile başlamaz!” diye hüküm kurmuş, maildeşlerimden biri. Fenerbahçe, fıçı, fistan, fatiha, fingirdek, fırfır, farmakoloji, folluk, felek, filan, fıstık ne oluyor yani, diye cevap yazdım. Cevaben demiş ki, aynen...
2021-07-16 17:00:05 +0000 UTC View PostKelimebaz 132 - Uçmak
19 Mart 2009
Cennetin Türkçesi uçmak, tamu da cehennemin. Anadolu ağızlarında tek tük kullanılır. Şarköy taraflarında Uçmakdere diye bir yer var, Cennet Deresi anlamında. Gündüz Vassaf’ın köşesinin adı da oradan geliyor herhal...
2021-07-15 17:00:06 +0000 UTC View PostKelimebaz 131 - Nihrir
18 Mart 2009
“Tek kusuru yazmayı sevmemesiydi. Yani nihrir idi; çok okuyan, çok bilen, ama yazmayan kişi!” demiş Soner Yalçın.[1]
Soner Yalçın dediğine gö...
2021-07-14 17:00:04 +0000 UTC View PostKelimebaz 130 - Göze
17 Mart 2009
Arapça ˁayn hem göz hem yerden kaynayan su anlamında pınar. Farsça çeşm göz, çeşme pınar. Türkçe göz ile gözede aynen öyle. Bu sonuncusunu acaba Öztürkçüler mi icat etti di...
2021-07-13 17:00:04 +0000 UTC View PostKelimebaz 129 - Kayı
16 Mart 2009
Geçen gün “Kayı boyunun adı dönme demek” diye yazdım, gene epey heyecanlara yol açtı. TDK’nın web sitesi Kayı için “sağlam, güçlü, sert” diyormuş, tabii, bir Türk boyunun adı başka ne olabilir? “Belgelerini açıkla” di...
2021-07-12 17:01:02 +0000 UTC View PostKelimebaz 128 - Sudan
14 Mart 2009
Bak sen, Darfur’un altından da bizim İttihatçılar çıkmasın mı? Bu Darfur dedikleri yer eskiden müstakil sultanlıkmış. Birinci Dünya Harbi’nde bizimkiler Darfur Sultanı Ali Dinar’la temas kurup Mısır’daki İngilizlere karşı arkadan bir cephe a...
2021-07-11 17:01:01 +0000 UTC View PostKelimebaz 127 - Saylav
13 Mart 2009
Dil Devrimi hengamesinde Allah ne verdiyse oradan buradan kelimeler bulup masaya sürmüşler. Maksat “Öz” Türkçe olsun, Ortaasya’dan geldiğimiz bilinsin, elin Arap’ından Rum’undan pislik bulaşmasın. Bin sene önce ölmüş kelimeleri o yüzden paldır...
2021-07-10 17:01:01 +0000 UTC View PostKelimebaz 126 - Millet
12 Mart 2009
Tüm Arapça sözlüklerin babası olan Kamus ile ağababası olan Sıhâh, millet sözcüğünü basitçe “din” diye tanımlıyorlar. Nüans konusunda Arapları bile yaya bırakan Lane’in 8 ciltlik Arabic Lexicon’u ...
2021-07-09 17:01:03 +0000 UTC View PostKelimebaz 125 - Lağım
11 Mart 2009
Aslı Yunanca. Laxaínô “kazmak” fiilinden láxôma “hendek, çukur, kazılan şey”. (x harfi Kürtçedeki gibi, genizden gelen hırıltı sesi. Bazen ‘kh’ yazıyorum bazen böyle, karar veremedim.)2021-07-08 17:01:01 +0000 UTC View Post
Kelimebaz 124 - Lagaluga
10 Mart 2009
Son zamanlarda harıl harıl sözlüğe çalışıyorum, malum, kış mevsimi, Şirince’de sosyal hayat sıfır, otelde de çok iş yok. Mayısa doğru yeni baskıyı yetiştiririm inşallah.
Günün sürprizi laga luga. Güncel Türkçenin gayet güzel, oturmu...
2021-07-07 17:01:02 +0000 UTC View PostKelimebaz 123 - Yunan
9 Mart 2009
Elen milletinin boylarından biri olan Ion veya Iaon’lar milattan bin yıl kadar önce Ege’yi aşıp bugünkü İzmir ve Aydın’ın kıyı şeridine yerleşmişler. Toplam 12 kent kurmuşlar. Bunlar zamanla kalkınmış, Akdeniz t...
2021-07-06 17:01:01 +0000 UTC View PostKelimebaz 122 - Moruk
7 Mart 2009
Atatürk’e dokundum diye vatanmilletçi kesim ayaklandı. Kuran müellifi dedim, Müslümanlar öfkelendi. Alevilik Türklüğe indirgenemez dedim, o cenahtan ağza alınmayacak sözler işittim. Feministlere laf attım, koskoca Türk ordusundan korkmayan Taraf gazete...
2021-07-05 17:01:01 +0000 UTC View PostKelimebaz 121 - Endülüs
6 Mart 2009
Latinlerin Vandal adıyla tanıdığı bir Alman güruhu 5. yüzyıl başlarında bugünkü Macaristan’dan yola çıkıp izinsiz vizesiz Roma İmparatorluğu’na dalıvermiş. Romalılar bunları bir güzel kılıçtan geçirmişse de tüketememiş, geri kala...
2021-07-04 17:01:01 +0000 UTC View PostKelimebaz 120 - Miki
5 Mart 2009
Corc’u anlatmıştım bir süre önce, hadi Maykıl’ı da söyleyelim, eksik kalmasın.
İbranice mîka êl aslında bir soru cümlesi: “kim Allah gibi?” Mî soru edatı, ka, tıpkı Arapçadaki gibi, “gibi”, êl ...
2021-07-03 17:01:00 +0000 UTC View PostKelimebaz 119 - Hatun
4 Mart 2009
Bütün İran dillerinde bu takımdan kelimeler var. Zerdüşt dininin kutsal metinlerinin dili olan Avesta dilinde hvadâd tanrı. Farsçası xwudây yahut xodâ, bize hüdâ diye geçmiş. Hüdaverdi “Allahv...
2021-07-02 17:01:02 +0000 UTC View PostKelimebaz 118 - Hürriyet
3 Mart 2009
Hurr Arapça “köle statüsünde olmayan kişi” ve ayrıca “soylu, seçkin, asil”. Farsça âzâd sözcüğünün tam karşılığı. Azad da esasen “soyu sopu olan” demektir, asilzadedeki zade ile aynı kökten. Köle olmay...
2021-07-01 17:01:01 +0000 UTC View PostKelimebaz 117 - Aa
2 Mart 2009
Türkçe imlada çift a hadisesi SADECE ayınla yazılan Arap kökenli kelimelerde karşımıza çıkar. Ama iş orada bitmez, aa’nın da kaç çeşidi var. Mesela cemâat, zirâat, sâat, kanâat der...
2021-06-30 17:00:00 +0000 UTC View PostKelimebaz 116 - Lolita
27 Şubat 2009
İspanyolca kadın isimleri müthiştir. Dolóres “acılar”, Mercédes “merhametler”, Soledád “yalnızlık”. Deli mi bunlar diye düşünmeyin, bunlar Meryem Ana’nın sıfatları. Maria de Dolores = Acıların ...
2021-06-29 17:00:01 +0000 UTC View PostKelimebaz 115 - Sema
26 Şubat 2009
Arapça semâ’, esas anlamı “üst, yüksek, en üstte olan”. Bizde en çok “gökyüzü” anlamında kullanılır. Arapçada evin damına da semâ adı verilir. Ayakkabının üst kısmı, yani tabanı haricinde kalan kısmı da semâ’dır. Bir ba...
2021-06-28 17:00:01 +0000 UTC View PostKelimebaz 114 - TDK
25 Şubat 2009
“Türkçenin bütün söz varlığı burada...” diye reklam yapmışlar, karpuz satan pazarcı edasıyla. Sitenin her yanına sinmiş ucuz Sümerbank kokusuna, tanımlardaki özensizliğe, ortaokul müdür yardımcısı kılıklı bağnazlığa bakarsanız iddian...
2021-06-27 17:00:00 +0000 UTC View Post