Kelimebaz 37 - Kutsal

5 Aralık 2008

Kut Eski Türkçe, “bereket, kıvanç” demek. Aslı kıwut, kıvanç, kıvanmak sözcükleri ile aynı kökten. Kutlu ve kutlamak biçimle­rinde Türkçede bugüne dek doğal yaşamını sürdürmüş.

Kutsal uydurmaca bir kelime; 1930’larda icat edildi.

Kuds, kudsi, mukaddes ve takdis Arapça. Yukarıdakilerle eti­molojik alakası yok. Asurca ve İbranice qdş köküyle akraba bir kökten türemişler. Esas anlamı “arınmış, temiz” demek. Daha kelime bilenler için söyleyeyim, berî, müberra demek. Yahud ül­kesindeki Yeruşalayim kenti bilumum dinlerce kutsal bir yer sa­yıldığından, Arapça el-Kuds adıyla anılıyor. Bir de Hakkari’nin dağında eskiden Nasturi patriğinin makamı olan Kudşanis diye bir yer var, yerel Asuri dilinde “kutsal yer” demekmiş. Şimdi Kürtler Koçanis diye biliyorlar, resmi adını da hayvanın biri Ko­naklı yapmış.

1935-37 yıllarında Güneş Dil Teorisi çerçevesinde Arapça ve Fransızca kökenli kelimelerden bir sürü uydurma “sözcük” tü­retildi. Tıpkı école’den okul, bulletin’den belleten, hégémon’dan egemen, electrique’ten yaltırık, image’dan imge,* alliage’dan alaşım, général’den genel, terme’den terim, yahut alaka’dan ilgi, buut’tan boyut, civar’dan çevre,** dânişmend’den danışman, ka­naat’ten kanı, kısım’dan kesim, kütle’den kitle gibi, Arapça ku­dsi’den kutsal yaratıldı. Sonra Eski Türkçe kut ile bağdaştırılıp Öztürkçeleştiriliverdi. Yoksa Türkçede o devirden önce -sel/-sal diye bir ek duyulmuş değildir.

-----------------------------
* Bir okurum Öztürkçecilerin espri anlayışına isyan etmiş:

İngilizce ve Fransızcadaki image kelimesinin ortasındaki a’yı atıp “Öztürkçe” imge’yi keşfettiğini ileri sürmek, Öztürkçeciliği empoze eden odakların, oluş­turdukları Türk milleti ile kasıtlı olarak dalga geçmelerinden başka bir şey ola­maz. (...) Türkiye Cumhuriyeti’ni kurup Türk kültür devrimini yapanların, Türk halkının zekâsıyla dalga geçtiklerini belli edici ipuçları bırakmaktan hiç tedirgin olmamaları, bu Öztürkçecilik garabetinin (...) tamamen kafa sikmek için uydurulmuş bir komplo olduğunu kanıtlamaktadır.

** Çevre kelimesinde yanılmışım. Türkiye Türkçesi ile Kıpçakçada 13. yüzyıl­dan beri “çeper, kumaş kenarına işlenen oya” anlamında kaydedilmiş bir keli­me, Öztürkçecilerin icadı değil.