Slip

Çağdaş yaşamın Türkçeye kazandırdığı taze kelimelerden biri slip. “Kısa kesimli erkek donu” anlamında galiba 1980’lerde çıktı. Cümle içinde kullanımına örnek: “Muz desenli slipimiz yok, bokser verelim.” Aslında slipimiz mi slibimiz mi olur emin değilim. Bokser de boxer yazılmalı herhalde, TDK sözlüğü bu konularda yardımcı değil maalesef.

İkinci anlam: kredi kartından bir defalık çekim işlemi. Misal: “Tek slipte ödüyorsanız kadeveyi ikram edelim.” Eskiden manüel kredi kartı aletleri varken kullandığımız kâğıt pusulanın adı slipti, beyaz sarı pembe üç nüsha ve kendinden kopyalı olurdu. Şimdi o aletler 90 doğumluların hatırlayamayacağı kadar geçmişte kaldı, yine de taksite bağlı kart çekimine slip deniyor eski alışkanlıkla. (Takside değil taksite, onu biliyorum şükür.)

İngilizce sözcüğün ana anlamı “dar uzun kesilmiş şey, kupon”. Kâğıt pusula anlamı 17. yüzyıldan beri yaygın. Buna karşılık iç çamaşırı terminolojisinde İngilizce slip’in bizim bildiğimiz sliple alakası yok. Amerikan İngilizcesinde slip, Türkçede kombinezon dediğimiz kadın iç giysisinin adı. Kısa kesimli erkek donu slip değil brief. Emin olmak için kontrol ettim, İngiliz İngilizcesinde de, Avustralya İngilizcesinde de brief diye geçiyor.

Don anlamında slip nereden çıkmış peki? Meğer Fransızların icat ettiği bir İngilizce uydurmaymış. Slip tipi donlar ilkin 1918’de savaş koşullarında Fransa’da piyasaya çıkmış, az zamanda bütün dünyayı fethetmiş, Fatih gibi yalnız İstanbul’u değil. Fransız milleti oldum olası bu tür İngilizcemtrak adlara meraklıdır: barman ile sportman mesela İngilizce değildir, Fransız işi çakma İngilizcedir. Smoking’e de değinmiştim bir keresinde, hatırlarsınız.

Dünyada adalet aramamalı: bizim gariban dönerci chicken translate (“tavuk çevirme”) derse herkes güler, ama Fransız aynı işi yapsa trend olur, dile yerleşir, hatta gallo-anglicisme diye ilmî isim bile verirler.

*

Hadi gene o soruyu soralım sıkılmadıysanız: Yunusemre Türkçesinde paçasız donun adı ne idi? Kredi kartı taksitine atalarımız hangi adı uygun görürdü?